Nhân chuyến đi công tác tham quan, học tập và trao đổi chuyên môn giữa Hội Đông y tỉnh Bắc Ninh và Hội Đông y tỉnh Cao Bằng, chúng tôi – những thầy thuốc Đông y, là Chủ tịch Hội Đông y các xã, phường – ngoài thời gian hội nghị đã được Ban Tổ chức tạo điều kiện đến thăm di tích lịch sử Hang Pác Bó, nơi Hồ Chí Minh từng sống và làm việc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước.
Giữa núi rừng tĩnh lặng, mọi âm thanh dường như lùi xa, nhường chỗ cho những suy tư lắng sâu. Pác Bó đón chúng tôi bằng vẻ nguyên sơ, mộc mạc. Cơn mưa bóng mây bất chợt làm cho không khí mát dịu hơn. Khung cảnh núi rừng Pắc Bó đang hiện dần ra. Nơi đây một khung cảnh hoang sơ nhưng vẫn còn in dấu ấn di tích lịch sử gắn liền với những năm tháng cuộc sống gian lao vất vả của người lãnh tụ vĩ đại- Hồ Chí Minh.
Hang đá nhỏ, núi cao Các Mác sừng sững soi mình bên dòng suối Lê Nin trong vắt, chảy hiền hòa, những tán cây lặng lẽ… tất cả như vẫn giữ nguyên hơi thở của năm tháng cũ. Đứng trước không gian ấy, thật khó để không xúc động. Bởi nơi đây từng là chốn khởi đầu cho một hành trình lớn lao của dân tộc và cũng là nơi in dấu một lối sống giản dị mà phi thường. Trong lòng hang, hình ảnh chiếc giường bằng ván gỗ gép đơn sơ như nói lên bao điều của vị lãnh tụ với bao gian khó đi tìm con đường giải phóng dân tộc. Tôi đặc biệt chú ý đến bếp lửa có chiếc ấm sắc thuốc làm cho tôi khiến tôi dừng lại lâu hơn. Một chi tiết nhỏ, nhưng gợi mở biết bao điều. Giữa hoàn cảnh thiếu thốn, Người vẫn lặng lẽ chăm sóc sức khỏe của mình bằng những gì sẵn có từ thiên nhiên. Những lá rừng, những vị thuốc giản dị, qua bàn tay Người trở thành phương tiện để giữ gìn sự cân bằng của cơ thể. Cách làm ấy không phô trương, không cầu kỳ, mà thấm đẫm tinh thần dưỡng sinh của y học cổ truyền – âm thầm mà bền bỉ. Bước ra trước cửa hang, có cây ổi xanh do Bác trồng đứng đó như một chứng nhân lặng lẽ của thời gian. Tại đó có tấm biển đề Cây ổi do Bác trồng để lấy lá đun nước uống. Ở đây chúng ta còn hiểu rằng chắc những ngày tháng ở đó sinh hoạt sẽ khó khăn thiếu thốn, dễ mắc bệnh đường tiêu hóa, lá ổi được hái xuống, đun lên thành nước uống làm ấm tỳ vị, giúp cho sức khỏe được tốt hơn – một phương pháp đơn giản mà hiệu quả. Giữa núi rừng, không có ranh giới rõ ràng giữa thức ăn và vị thuốc, giữa đời sống và y học. Tất cả hòa vào nhau, tự nhiên như chính cách con người tồn tại.
Rồi câu chuyện về những ngày Bác lâm bệnh nặng, sốt cao mê man đã được người dân mời được một thầy lang người dân tộc đến bắt mạch và vào rừng lấy lá thuốc về đun lên uống. Sau khi uống thuốc Bác khỏe mạnh trở lại. Không máy móc, không thuốc men hiện đại, chỉ có kinh nghiệm, sự tinh tế và hiểu biết về cây cỏ. Vậy mà từ những điều tưởng như mong manh ấy, sự sống đã được giữ lại. Chỉ nghĩ vậy thôi mà tôi vô cùng xúc động về một hang động nhỏ với cuộc sống của một con người vĩ đại cả cuộc đời cống hiến cho đất nược. Có lẽ cũng từ một trong những thực tế đó, Bác đã sớm nhận ra rằng y học cổ truyền của dân tộc là một kho tàng quý giá cần được gìn giữ và phát huy. Chính vì vậy, sau khi đất nước giành được độc lập, Bác đã định hướng cho ngành y tế Việt Nam một con đường phát triển về nền y học. Trong bức thư gửi Hội nghị cán bộ y tế ngày 27 tháng 2 năm 1955, Bác đã viết: “Ông cha ta ngày trước có nhiều kinh nghiệm chữa bệnh bằng thuốc ta, thuốc bắc. Để mở rộng phạm vi chữa bệnh, các cô các chú cũng nên chú ý nghiên cứu và phối hợp thuốc Đông và thuốc Tây.” Lời dạy ngắn gọn nhưng chứa đựng một tầm nhìn chiến lược. Bác khẳng định giá trị của y học cổ truyền, coi đó là nền tảng quý báu của dân tộc, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải học hỏi, tiếp thu y học hiện đại. Quan trọng hơn, Bác đề cao sự kết hợp giữa hai nền y học – không đối lập, không loại trừ, mà bổ sung cho nhau để nâng cao hiệu quả chữa bệnh.
Chuyến đi rồi cũng đến lúc khép lại. Khi rời Hang Pác Bó, tôi bỗng nghe đâu đó vẳng lên lời hát …“Ơ.. ớ rừng Pắc Bó quê ta nhớ rừng xưa ôm bóng Người. Bước chân Người đi đất chuyển dời theo Người, Người về rừng núi, bóng Người vì sao trong sáng…”. càng làm cho tôi thêm xúc động và cảm thấy lòng mình trở nên lặng hơn, sâu hơn. Làm nghề y, đôi khi người ta dễ cuốn vào chuyên môn, vào kỹ thuật, mà quên mất cội nguồn của nghề là con người. Pác Bó nhắc lại điều ấy một cách rất tự nhiên. Từ những điều giản dị nhất, một con đường lớn đã được mở ra. Và hôm nay, đứng trên con đường ấy, mỗi chúng tôi hiểu rằng mình cần đi tiếp – đi bằng sự học hỏi, bằng trách nhiệm, và bằng cả sự chân thành với nghề. Hành trình đã kết thúc, nhưng dư âm thì còn ở lại. Như một ngọn lửa nhỏ, âm ỉ mà bền bỉ, nhắc nhớ về một tấm gương lớn – Hồ Chí Minh – về những giá trị giản dị mà sâu xa, vẫn đang âm thầm soi sáng cho con đường đi của sự nghiệp nền Y học cổ truyền của dân tộc.
Cao Bằng tháng 4 năm 2026
Lương y Nguyễn Văn Nhàn
Chủ tịch Hội Đông y Yên Phong
