Đền Bia – một địa danh linh thiêng nằm trên mảnh đất Cẩm Vân, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương, kề cận với tỉnh Bắc Ninh. Lịch sử từng ghi nhận nơi đây từng thuộc phủ Thuận An, tổng Lang Tài, xứ Kinh Bắc – chính là vùng đất Bắc Ninh ngày nay. Đây không chỉ là một địa chỉ văn hóa tâm linh, mà còn là cái nôi đã sinh ra một bậc danh y kiệt xuất của dân tộc: Thiền sư Tuệ Tĩnh – ông tổ ngành y Việt Nam với câu nói bất hủ: “Nam dược trị Nam nhân”.
Đền thờ Thiền sư Tuệ Tĩnh vẫn uy nghiêm, cổ kính giữa đất trời, bên lối vào là một vườn cây thuốc Nam xanh tốt quanh năm – nơi bảo tồn nhiều loài thảo dược quý. Vườn thuốc ấy không chỉ là nơi chăm sóc sức khỏe tinh thần cho người dân, mà còn là địa chỉ thực hành, học tập cho sinh viên và học viên ngành YHCT trên cả nước. Tại đây, lý thuyết trong sách vở được hóa thân thành hình hài cụ thể của từng cây thuốc, từng bài học quý giá về y lý và y thuật.
Chúng tôi – những học viên lớp Y sĩ Y học cổ truyền khóa 4 của Hội Đông y tỉnh Bắc Ninh, đang học môn Dược liệu – có may mắn được tỉnh hội tổ chức chuyến thực tế về Đền Bia để nhận diện cây thuốc, học hỏi thêm về kho tàng Nam dược. Sáng sớm, cả lớp đã có mặt tại trụ sở tỉnh hội. Nhưng thời tiết không ủng hộ – mưa lớn kéo dài suốt đêm và chưa có dấu hiệu dừng lại. Sự lo lắng thể hiện rõ trên gương mặt các thầy, đặc biệt là thầy Chủ tịch Hội. Thầy nhẹ nhàng bảo đại diện học viên thắp hương làm lễ khấn nguyện trước ban thờ cụ Hải Thượng Lãn Ông, mong trời quang mây tạnh để chuyến đi được thuận lợi. Và thật kỳ lạ, ngay sau khi dâng hương xong, trời bất ngờ dứt mưa, ánh sáng dần rạng lên. Cả lớp vỡ òa niềm vui, nhanh chóng lên đường.
Chỉ hơn một giờ sau, chiếc xe đưa chúng tôi về đến Đền Bia. Trước mắt là một không gian rộng rãi, thanh tịnh. Bên cổng là vườn cây thuốc tươi tốt – như dang tay chào đón những người hậu học. Chúng tôi được tham dự lễ dâng hương Thiền sư Tuệ Tĩnh, lắng nghe giới thiệu về lịch sử ngôi đền và cuộc đời, sự nghiệp vĩ đại của ngài. Những trang sử xưa như sống lại, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho chúng tôi – những người đang tiếp nối con đường y đạo mà cụ đã khai mở từ thế kỷ XIV.
Sau lễ dâng hương, chúng tôi bước vào phần thực hành vườn thuốc. Vườn thuốc Nam tại Đền Bia được quy hoạch khoa học, phân chia theo nhóm tác dụng điều trị. Dưới sự hướng dẫn tận tình của các thầy trong tỉnh hội, chúng tôi được nhận diện từ những loại cây thuốc quen thuộc như lá lốt, sài đất, ké đầu ngựa… đến các vị thuốc quý như thiên niên kiện, ngũ gia bì, bạch chỉ, cây mỏ quạ… Mỗi cây thuốc là một bài học về tính vị – quy kinh – tác dụng chữa bệnh, mỗi lời giảng của thầy là một kho tàng kinh nghiệm được chắt lọc từ thực tiễn khám chữa bệnh lâu năm.
Càng học, chúng tôi càng thấy sự phong phú của thuốc nam và thấm thía giá trị của nó đối với nền y học bản địa, càng thêm kính trọng những người đi trước đã dày công nghiên cứu, bảo tồn, phát triển nền y học dân tộc.
Đặc biệt, ngay trong khuôn viên Đền Bia linh thiêng ấy, Hội Đông y tỉnh Bắc Ninh đã long trọng tổ chức lễ kết nạp chúng tôi trở thành hội viên. Khoảnh khắc đó thật sự xúc động và thiêng liêng. Trở thành một phần của Hội – ngay tại nơi thờ ông Tổ ngành y – khiến tôi cảm nhận rõ hơn trách nhiệm, niềm tự hào và động lực tiếp bước con đường y đạo.
Chuyến đi ấy không chỉ giúp chúng tôi mở rộng kiến thức thực tế về cây thuốc, mà còn hun đúc thêm lòng yêu nghề, ý thức trách nhiệm của người thầy thuốc. Các thầy trong tỉnh hội không chỉ truyền dạy kiến thức bài bản, mà còn dành nhiều tâm huyết tạo điều kiện học tập, thực hành, quan tâm đời sống tinh thần của từng học viên.
Ngày mai, khi khóa học khép lại, khi mỗi người chúng tôi rẽ theo con đường riêng, thì hình ảnh của các thầy – những người thầy lặng thầm gieo mầm tri thức và đạo đức – sẽ luôn in đậm trong tim. Lòng biết ơn ấy sẽ theo tôi trên từng bước đường hành y, để luôn tự nhắc mình phải học giỏi chuyên môn, rèn y đức vững vàng, xứng đáng là học trò của những người thầy mang tâm huyết với Y học cổ truyền.
Đền Bia, tháng 5 năm 2025
Mực Tím
