Trong căn nhà nhỏ trên đường Lý Thái Tổ ở thành phố Bắc Giang, vào những ngày đầu xuân, hình ảnh Thầy thuốc Ưu tú – Bác sĩ Thân Văn Nhã vẫn cặm cụi bên những mũi kim châm cứu, vẫn kiên trì hỏi han từng bệnh nhân bằng giọng nói nhẹ nhàng nhưng đầy ấm áp, khiến bất kỳ ai đến cũng cảm nhận được sự bình yên đặc biệt của một bậc thầy thuốc cả đời cống hiến. Ít ai biết rằng người đàn ông tóc bạc hiền hậu ấy từng có một tuổi trẻ lẫy lừng, từng là chiến sĩ Thập Vạn Đại Sơn – một trong những người lính Việt Nam góp phần làm nên chiến thắng vang dội giúp cách mạng Trung Quốc đánh bại quân Tưởng, giải phóng ba tỉnh Vân Nam, Quảng Tây, Quảng Đông.
Sinh năm 1932 tại xã Trù Hựu, huyện Lục Ngạn, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh, cậu thiếu niên Thân Văn Nhã mới hơn 15 tuổi nhưng đã tình nguyện rời gia đình, nhập ngũ vào Tiểu đoàn 426, Trung đoàn 174 vào năm 1947. Sự nhanh nhẹn, mưu trí và lòng dũng cảm khiến chàng lính liên lạc trẻ tuổi được tín nhiệm giao nhiệm vụ trọng yếu, và chỉ một thời gian ngắn sau, vào tháng 4/1949, ông đứng trong đội hình chiến sĩ tham gia chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn – chiến dịch quốc tế đặc biệt mà quân đội ta được tin tưởng giao phó. Suốt những tháng ngày hành quân trong mưa bom bão đạn, vượt qua những ngọn núi hiểm trở nơi biên viễn, chiến đấu tại Khâm Châu, Phòng Thành…, người chiến sĩ trẻ ấy đã tích lũy những trải nghiệm rèn giũa bản lĩnh sắt đá và tinh thần kiên trung của người lính Cụ Hồ. Khi chiến dịch kết thúc và ông trở về nước, ông tiếp tục cống hiến trong Tỉnh đội Hải Ninh cho đến khi cuộc kháng chiến chống Pháp toàn thắng năm 1954.
Sau ngày hòa bình lập lại, giữa những lựa chọn của cuộc đời, ông Thân Văn Nhã quyết định rẽ sang một con đường mới nhưng vẫn trọn vẹn tinh thần phục vụ nhân dân: trở thành thầy thuốc. Năm 1961, ông chuyển ngành và thi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội; năm 1966 tốt nghiệp và được giữ lại làm giảng viên của trường. Quãng thời gian công tác tại Bệnh viện Bạch Mai từ năm 1966 đến 1970 đã mở ra cho ông cơ hội tiếp cận sâu rộng với Y học cổ truyền – lĩnh vực sau này ông trở thành người thầy thuốc Đông y với “đôi bàn tay vàng” trong châm cứu. Niềm đam mê nghiên cứu, cùng trải nghiệm thực tiễn phong phú của một người từng đi qua chiến tranh, đã giúp ông lĩnh hội sâu sắc tinh hoa của YHCT, từ tứ chẩn, bát cương cho đến ứng dụng các bài thuốc cổ phương. Năm 1970, ông được bổ nhiệm làm Phó khoa Đông y Bệnh viện Bạch Mai. Thế nhưng, trước nhu cầu cấp thiết của quê nhà và sự thiếu thốn nhân lực của lĩnh vực YHCT tỉnh Hà Bắc, ông đã đưa ra một quyết định đầy can đảm và nghĩa tình: ông xin chuyển công tác từ bệnh viện tuyến trung ương, trở về tỉnh để xây dựng nền móng cho YHCT địa phương. Năm 1980, ông chính thức nhận nhiệm vụ Trưởng khoa Đông y Bệnh viện Đa khoa Hà Bắc. Tại đây, ông miệt mài nghiên cứu, sưu tầm và chuẩn hóa nhiều bài thuốc dân gian, phát triển các kỹ thuật châm cứu, xoa bóp, thủy châm, vận động trị liệu, đồng thời đào tạo lớp lớp bác sĩ trẻ, đặt nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ của YHCT tỉnh nhà trong những thập kỷ sau.
Với uy tín và chuyên môn sâu, từ năm 1991 đến 1994, bác sĩ Thân Văn Nhã được Bộ Y tế Ba Lan mời sang làm chuyên gia YHCT. Tại đất nước châu Âu xa xôi, đôi bàn tay của ông đã mang lại hy vọng cho nhiều bệnh nhân bị chấn thương, liệt vận động; nhiều trường hợp tưởng như không thể cử động đã hồi phục kỳ diệu dưới những mũi kim châm tinh tế của ông. Không chỉ điều trị, ông còn giảng dạy kỹ thuật châm cứu cho các bác sĩ Ba Lan, trở thành cầu nối lan tỏa giá trị của YHCT Việt Nam ra thế giới. Hình ảnh người thầy thuốc Việt Nam tận tụy, giản dị nhưng tài hoa đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng bạn bè quốc tế.
Năm 1995, khi trở về nước và nghỉ hưu, thay vì chọn nghỉ ngơi, ông mở một phòng khám nhỏ tại nhà, tiếp tục bốc thuốc, châm cứu cho người dân với chi phí rất thấp. Dù tuổi đã cao, ông vẫn trực tiếp bắt mạch, kê đơn, châm cứu; vẫn miệt mài truyền dạy kinh nghiệm cho con cháu và học trò; vẫn góp ý xây dựng Hội Đông y địa phương. Đối với ông, chữa bệnh cứu người không chỉ là nghề mà là lẽ sống. Người dân trong vùng thường nói rằng: “Thầy Nhã chữa bệnh bằng cái tâm của người lính và trái tim của người thầy thuốc.”
93 năm sống một đời trọn vẹn, 67 năm đứng trong hàng ngũ Đảng, bác sĩ Thân Văn Nhã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng những phần thưởng cao quý: danh hiệu Thầy thuốc Ưu tú, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huy chương Vì sự nghiệp Đông y, Giải thưởng Hải Thượng Lãn Ông… cùng nhiều bằng khen và danh hiệu danh giá khác. Ông qua đời năm 2025 vì tuổi cao sức yếu, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng nghiệp, học trò và người dân. Nhưng hơn tất cả, ông đã để lại cho đời một tấm gương sáng: tấm gương của người chiến sĩ Thập Vạn Đại Sơn quả cảm, của người thầy thuốc nhân hậu, uyên thâm, của một đời người sống đẹp, sống có ích và cống hiến không ngừng nghỉ cho nhân dân và cho nền YHCT tỉnh nhà.
Vp Hội
