Tắc tia sữa quả là nỗi khổ lớn lao của bất cứ mẹ nào nuôi con bằng sữa mẹ. Tình trạng căng tức, đau nhức làm sao để cải thiện? Phương pháp điều trị viêm tắc tia sữa ra sao? Mẹ có thể tìm thấy thông tin hữu ích ngay sau đây!
I. Theo Y học hiện đại:
Tắc tia sữa là hiện tượng khá phổ biến ở các bà mẹ sinh con lần đầu. Tắc tia sữa là tia sữa bị ứ lại ở ống dẫn sữa và không chảy ra ngoài được. Sau khoảng 1 ngày sau tích tụ thành hòn và cục gây đau cho mẹ sau sinh. Theo nghiên cứu, có khoảng 20-30% các bà mẹ gặp phải tình trạng này trong giai đoạn cho con bú. Tuy nhiên, mức độ và tần suất của tắc tia sữa sẽ khác nhau, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cách thức cho con bú, tư thế cho con bú, lượng sữa được sản xuất và cơ địa của mỗi người.
- Nguyên nhân gây viêm tắc tia sữa
Trước khi tìm đến những phương pháp điều trị tắc tia sữa các mẹ nên tìm hiểu kĩ nguyên nhân gây tắc sữa để tránh tình trạng này tiếp tục tái diễn.
– Sau khi cho trẻ bú không vệ sinh lau rửa đầu vú sạch.
– Không day đều bầu sữa để thông tia sữa ngay sau khi sinh.
– Không cho con bú hết sữa trong một bầu vú.
– Cơ thể sau sinh chính khí suy.
– Ăn uống thất thường gây tổn thương tỳ vị, vị nhiệt ủng trệ, nhiệt tích tại nhũ lạc, gây sưng đau vú.
– Tinh thần không thư thái làm can khí uất, ảnh hưởng đến chức năng vận hóa của tỳ, sữa ứ đọng hóa hỏa sinh nhũ ung.
– Cảm nhiễm hàn tà, làm cho sữa khó lưu thông.
– Không vắt bỏ sữa thừa khi trẻ bú không hết. Sữa đọng lại lâu ngày gây ôi, tắc và ung nhũ.
- Dấu hiệu tắc tia sữa
Khi bạn cảm thấy bầu vú căng to hơn so với bình thường và càng lúc càng tăng dần, đau nhức và không tiết sữa hoặc ra ít, vắt cũng không ra; có cảm giác sốt, đau tăng lên nếu sữa đã ứ đọng nhiều ở bên trong thì bạn đang có nguy cơ bị tắc tia sữa. Khi đó việc cần làm là khai thông ống dẫn sẽ làm giảm tình trạng bệnh và hạn chế hậu quả do tắc kéo dài.
II. Theo Y học cổ truyền:
Nhũ ung là tên gọi của tắc tia sữa trong y học cổ truyền. Triệu chứng của căn bệnh này thường bao gồm cảm giác đau hoặc khó chịu ở vú như sưng, nóng, đỏ hoặc viêm tuyến vú. Nếu không chữa trị kịp thời, tình trạng này sẽ dẫn đến nhiễm trùng và gây ra vấn đề cho việc sản xuất sữa.
- Nguyên nhân tắc tia sữa trong đông y
1.1. Khí uất
Chu Đan Khê chỉ ra rằng vú gắn liền với kinh dương minh, còn núm vú thì thuộc kinh quyết âm. Nếu một người mẹ không biết cách điều dưỡng hoặc rơi vào tình trạng tức giận, căng thẳng, buồn bã hay ức chế thì khí sẽ không lưu thông dẫn đến tình trạng không thể đẩy sữa ra ngoài, khiến sữa bị ứ lại.
1.2. Ẩm thực
Khi cho con bú, việc để lộ vú ra ngoài cùng với việc cơ thể ra mồ hôi do ăn đồ nóng nhiệt sẽ dẫn đến nguy cơ nhiễm ngoại tà, gây ra tình trạng sưng vú. Khi bị ngoại tà xâm nhập, khí huyết sẽ bị ứ trệ làm cản trở sự thông suốt của khí dẫn đến hiện tượng tắc sữa.
1.3. Tư thế cho con bú
Tắc tia sữa cũng có thể xảy ra do việc cho con bú không đúng tư thế dẫn đến tắc nghẽn các dòng mạch vú.
- Chẩn đoán tắc tia sữa theo đông y
2.1. Giai đoạn khí huyết uất:
Người bệnh sẽ xuất hiện triệu chứng đau nhẹ ở vú, sưng vú cùng với cảm giác nóng, đỏ và khó chịu trong giai đoạn này. Thông thường, các triệu chứng này xuất hiện từ 1-2 ngày sau khi sinh.
2.2. Giai đoạn khí huyết nhiều:
Triệu chứng tắc tia sữa sẽ trở nên trầm trọng hơn ở giai đoạn này bao gồm đau vú, sưng tấy nhiều và cảm giác nóng đỏ. Người bệnh có thể sẽ cảm thấy khó chịu và mệt mỏi. Tình trạng này thường phát sinh sau khi người bệnh đã cho con bú trong vài ngày liên tục.
2.3. Giai đoạn khí huyết tắc nghẽn:
Triệu chứng tắc tia sữa ở giai đoạn này sẽ trở nên rất nghiêm trọng bao gồm đau nhức vú dữ dội, sưng to và mất cảm giác. Da vùng vú có thể bị sưng và xuất hiện vết đỏ. Người bệnh cảm thấy khó chịu và khó ngủ. Tình trạng này thường kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.
- Điều trị tắc tia sữa theo đông y
3.1. Điều trị không dùng thuốc
Để điều trị, các phương pháp không dùng thuốc tập trung vào việc cải thiện lưu thông khí huyết, cụ thể:
- Xoa bóp vú: Thực hiện xoa bóp vú và khu vực xung quanh vú một cách nhẹ nhàng, tránh dùng lực mạnh làm tổn thương các mô.
- Nhiệt trị liệu: Liệu pháp nhiệt cũng rất hiệu quả; người mẹ có thể chườm túi ấm hoặc khăn ấm lên vùng vú bị sưng, đau, căng tức trong khoảng 10-15 phút và lặp lại từ 2-3 lần sẽ giúp mang lại kết quả tốt nhất.
- Châm cứu các huyệt:
+ Nhũ căn: ở trên bờ trên xương sườn 6, thẳng đầu núm vú xuống, cách mạch nhâm 4 thốn, đẩy vú lên để lấy huyệt.
+ Chiên trung” còn gọi là huyệt “đảo trung” lấy ở điểm gặp nhau của đường dọc giữa xương ức với đường ngang qua bờ trên 2 khớp ức – sườn thứ 5 (tức là huyệt nằm chính giữa đường nối hai núm vú ở đàn ông). Châm huyệt này là luồn kim dưới da, mũi kim hướng xuống bụng, châm sâu khoảng 3-5 phân, không nên châm kim thẳng góc với mặt da vì châm vào xương ức sẽ gây cảm giác đau buốt.
+ Nhũ Tuyền…Ở quầng vú, cách núm vú khoảng 0,5 thốn, thường ở vùng hõm tuyến sữa. Tên gọi “Nhũ Tuyền” có nghĩa là suối sữa – nơi tập trung các ống tuyến sữa
Kết hợp chiếu đèn hồng ngoại, đèn tần phổ làm nóng, giãn tuyến sữa,… giúp sữa lưu thông.
Sau khi điện châm và chiếu đèn, tiến hành xoa bóp bấm huyệt. Thao tác này giúp đẩy sữa ứ đọng ra ngoài, giải phóng bầu ngực đang bị căng tức.
3.2. Một số bài thuốc đông y điều trị có hiệu quả
Bài 1. Thông nhũ đơn
Nhân sâm: 6g. Có thể dùng đảng sâm: 12g.
Đương quy: 12g.
Sinh hoàng kỳ: 12g.
Mạch môn: 12g.
Thông thảo: 4g.
Cát cánh: 6g.
Sài hồ 12g
Chân lợn: từ 1 đến 3 chiếc.
Bài 2: Hạ nhũ thang
Bạch thược: 12g.
Xuyên khung: 8g.
Sài hồ: 8g.
Đương quy: 10g.
Thông thảo: 4g.
Sinh địa: 12g.
Bạch chỉ: 12g.
Cam thảo: 4g.
Cát căn: 12g.
Bài thuốc này giành cho những người sau sinh có can khí uất kết, sữa không xuống được và có nguy cơ áp-xe.
Bài thuốc 3: Thông can sinh nhũ thang
Nguyên liệu:
Đương quy: 8g.
Bạch truật: 12g.
Mạch môn đông: 12g.
Thục địa hoàng: 12g.
Thông thảo: 4g.
Sài hồ: 8g.
Viễn chí: 8g.
Bạch thược: 12g.
Bs Trần Đức Tuấn
